O czym jest ten film
- W badaniu POMOSANO osoby ze stłuszczeniem wątroby jadły codziennie 200 g surowych pomidorów i 50 g sosu pomidorowego.
- Po sześciu tygodniach wskaźnik stłuszczenia wątroby spadł w tej grupie bardziej niż w grupie kontrolnej, choć masa ciała nie zmieniła się istotnie.
- Obróbka cieplna ułatwia przyswajanie likopenu, a surowe pomidory dostarczają także składników wrażliwych na temperaturę.
- W niewielkim badaniu regularne jedzenie koncentratu pomidorowego wiązało się z lepszymi wynikami testów uwagi i pamięci skojarzeniowej.
- Przegląd badań wskazuje na niewielki spadek ciśnienia skurczowego u osób dostarczających likopen z pomidorów.
- W badaniu kobiet po menopauzie codzienne jedzenie pomidorów wiązało się z obniżeniem stężenia trójglicerydów.
- Badania obserwacyjne łączą większe spożycie pomidorów lub likopenu z niższym ryzykiem niektórych chorób, ale nie dowodzą, że to pomidory zapobiegają zachorowaniu.
- Dodanie przecieru pomidorowego do tłustego posiłku osłabiło część badanych oznak reakcji zapalnej u zdrowych mężczyzn.
- Wstępne wyniki dotyczące kości oraz badań nad skórą sugerują możliwe korzyści z regularnego jedzenia przetworów pomidorowych.
- Najprostszy sposób wykorzystania tych ustaleń to uwzględnianie w jadłospisie zarówno świeżych pomidorów, jak i sosu, passaty lub koncentratu.
10 najważniejszych takeaways — z kontekstem zastosowania
1.Na wątrobę badano połączenie pomidorów i sosu
Na czym polega: W badaniu POMOSANO uczestnicy ze stłuszczeniem wątroby jedli przez sześć tygodni 200 g surowych pomidorów oraz 50 g sosu pomidorowego dziennie. Mierzony za pomocą elastografii wskaźnik stłuszczenia spadł bardziej niż u osób na diecie bez pomidorów.
Jak stosować: Jeśli pomidory Ci służą, możesz regularnie dodawać świeże owoce i niewielką porcję sosu do codziennych posiłków.
Na co uważać: Tytułowe 50 g oznacza porcję sosu, podawaną razem z 200 g surowych pomidorów. Badanie nie wykazało, że sam sos „oczyszcza” wątrobę, ani że taki jadłospis zastępuje leczenie stłuszczenia.
2.Spadek wskaźnika stłuszczenia nie oznacza wyleczenia
Na czym polega: Mediana zmiany badanego wskaźnika wyniosła −35 dB/m w grupie pomidorowej i −18 dB/m w grupie kontrolnej. Nie stwierdzono istotnej różnicy między grupami w masie ciała ani wskaźnikach włóknienia wątroby.
Jak stosować: Traktuj pomidory jako możliwy element diety wspierającej wątrobę. Jeśli masz rozpoznane stłuszczenie, oceniaj stan zdrowia zgodnie z zaleceniami lekarza.
Na co uważać: Wartości −35 i −18 dB/m nie oznaczają, że ilość tłuszczu w wątrobie zmniejszyła się odpowiednio o 35% i 18%. Wynik pochodzi z krótkiego badania i wymaga potwierdzenia.
3.Jedz pomidory także po obróbce
Na czym polega: Rozdrabnianie i podgrzewanie pomidorów zwiększa dostępność likopenu. Surowe pomidory dostarczają z kolei między innymi witaminy C i części polifenoli, których ilość może maleć podczas gotowania.
Jak stosować: Łącz w tygodniowym jadłospisie sałatki ze świeżych pomidorów z passatą, przecierem lub domowym sosem. Do sosu można dodać oliwę.
Na co uważać: Żadna z tych postaci nie skupia wszystkich zalet pomidora. Nie ma potrzeby zastępować świeżych owoców wyłącznie koncentratem.
4.Koncentrat może wspierać uwagę i pamięć
Na czym polega: W badaniu zdrowych osób w wieku 40–55 lat codzienne spożywanie koncentratu pomidorowego przez trzy miesiące wiązało się z lepszymi wynikami testów uwagi oraz kojarzenia twarzy z nazwiskami. Zaobserwowano też zmiany w obrazie czynnościowym mózgu.
Jak stosować: Koncentrat może być wygodnym dodatkiem do sosów i zup, jeśli chcesz częściej jeść produkty pomidorowe.
Na co uważać: Wynik niewielkiego badania nie oznacza, że porcja koncentratu zapewni lepszą koncentrację podczas pracy lub jazdy samochodem. Wzrost stężenia BDNF był jedynie niepewną tendencją.
5.Korzyść dla ciśnienia jest niewielka, ale warta uwagi
Na czym polega: Przytoczony w filmie przegląd badań wiąże regularne dostarczanie likopenu z obniżeniem ciśnienia skurczowego średnio o około 3 mm Hg.
Jak stosować: Włączaj pomidory do codziennej diety, na przykład świeże do kanapek i sałatek, a passatę lub koncentrat do obiadu.
Na co uważać: Pomidory nie zastępują leków na nadciśnienie. Przedstawiona średnia nie określa, o ile ciśnienie spadnie u konkretnej osoby.
6.U kobiet po menopauzie odnotowano spadek trójglicerydów
Na czym polega: W badaniu kobiet po menopauzie, z nadwagą i cechami zespołu metabolicznego, jedzenie około 200 g świeżych pomidorów dziennie przez osiem tygodni wiązało się z obniżeniem stężenia trójglicerydów o blisko 26 mg/dl.
Jak stosować: Duży pomidor można podzielić między dwa posiłki, jeśli taki sposób ułatwia regularne jedzenie warzyw.
Na co uważać: Wynik dotyczy określonej grupy uczestniczek. Nie należy zakładać, że taki sam spadek wystąpi u każdej osoby z podwyższonymi trójglicerydami.
7.Liczby dotyczące chorób opisują związek, nie obietnicę ochrony
Na czym polega: W filmie przytoczono badania obserwacyjne, w których większe spożycie pomidorów lub likopenu wiązało się z niższym ryzykiem choroby wieńcowej, udaru, niektórych nowotworów oraz zgonu w grupie osób z cukrzycą.
Jak stosować: Potraktuj te wyniki jako dodatkowy powód, by pomidory miały miejsce w urozmaiconej diecie.
Na co uważać: Osoby jedzące więcej pomidorów mogą różnić się od pozostałych także innymi nawykami. Z tych danych nie wynika, że określona porcja pomidorów zmniejszy Twoje osobiste ryzyko o podany procent.
8.Przecier zmienił reakcję organizmu po tłustym posiłku
Na czym polega: W eksperymencie ze zdrowymi mężczyznami dodanie 100 g przecieru pomidorowego do tłustego dania osłabiło część badanych oznak reakcji zapalnej po posiłku.
Jak stosować: Sos lub przecier może być dodatkiem do obfitszego obiadu, jeśli pasuje do potrawy.
Na co uważać: Badanie obejmowało szczupłych mężczyzn. Posiłek z przecierem zawierał też więcej błonnika, więc nie wiadomo, jaka część efektu wynikała z samych związków pomidora. Dodatek sosu nie usuwa skutków niezbilansowanej diety.
9.Dane o kościach i skórze mają różną siłę
Na czym polega: Wstępne badania dotyczące kości wskazują na możliwy wpływ likopenu na procesy związane z utrzymaniem tkanki kostnej. Analiza badań nad skórą sugeruje, że regularne dostarczanie likopenu może zmniejszać rumień po promieniowaniu UV i wpływać na niektóre parametry skóry.
Jak stosować: Możesz uwzględniać przetwory pomidorowe w diecie przez dłuższy czas, zamiast liczyć na efekt po pojedynczym posiłku.
Na co uważać: Małe badanie kości nie dowodzi ochrony przed osteoporozą. Pomidory nie zastępują kremu z filtrem ani innych sposobów ochrony przed słońcem.
10.Najłatwiej zadbać o regularność prostym sosem
Na czym polega: Autor proponuje rozdrobnić pół kilograma pomidorów, dodać około dwóch łyżek oliwy i podgrzewać całość przez mniej więcej 30 minut. Gotowa passata, przecier lub koncentrat są wygodną alternatywą.
Jak stosować: Przygotuj sos na kilka posiłków albo trzymaj w kuchni passatę, którą łatwo dodać do obiadu. Świeże pomidory jedz, jeśli to możliwe, także ze skórką.
Na co uważać: Podane w filmie porcje są praktycznymi wskazówkami, a nie dawką leczniczą. Wybierając gotowy produkt, zwróć uwagę na jego skład.
Redakcyjne tłumaczenie
Zwykły pomidor, kilka różnych pytań badawczych
Pomidory często traktujemy jako dodatek do kanapki albo składnik sosu. Badania omawiane w tym materiale pokazują jednak, że naukowcy przyglądają się im także w kontekście pracy mózgu, stanu wątroby, układu krążenia, kości i skóry. Szczególne zainteresowanie budzi likopen — barwnik obecny w pomidorach — choć warzywa te dostarczają również innych wartościowych związków.
Nie wszystkie przytoczone wyniki znaczą to samo. Część pochodzi z badań, w których uczestnikom podawano określoną ilość pomidorów i mierzono zmianę wybranego parametru. Inne pokazują jedynie, że osoby jedzące więcej pomidorów rzadziej doświadczały pewnych chorób. Warto pamiętać o tej różnicy, zwłaszcza gdy w grę wchodzą tak poważne schorzenia jak stłuszczenie wątroby czy nowotwory.
Koncentrat pomidorowy a sprawność umysłowa
Badacze z Barcelony sprawdzili, jak regularne spożywanie koncentratu pomidorowego wpływa na zdrowe osoby w wieku od 40 do 55 lat. Uczestnicy jedli go codziennie przez trzy miesiące w ilości zależnej od masy ciała — przeciętnie około 35 g dziennie. Badanie obejmowało testy neuropsychologiczne, pomiary wybranych substancji we krwi oraz obrazowanie mózgu metodą rezonansu magnetycznego.
Po okresie jedzenia koncentratu uczestnicy uzyskali lepsze wyniki w testach uwagi, szybkości przetwarzania bodźców wzrokowych oraz pamięci skojarzeniowej. Ten ostatni rodzaj pamięci badano między innymi przez dopasowywanie twarzy do nazwisk. Obrazowanie pokazało również zmiany w sposobie współpracy niektórych sieci mózgowych. Odnotowano ponadto tendencję do wzrostu stężenia BDNF, białka związanego z funkcjonowaniem komórek nerwowych, ale wynik ten nie był na tyle pewny, by uznać go za rozstrzygający.
To interesujące rezultaty, choć nie pozwalają obiecać, że półtorej łyżki koncentratu dziennie poprawi każdemu pamięć czy ułatwi wielogodzinną pracę. Badanie dotyczyło niewielkiej grupy zdrowych osób w średnim wieku. Pokazuje możliwą korzyść, którą warto dalej badać. Źródło badania.
Co wydarzyło się w badaniu POMOSANO
Najważniejsza część materiału dotyczy włoskiego badania POMOSANO, opublikowanego w lipcu 2026 roku. Wzięło w nim udział 79 dorosłych osób z rozpoznanym stłuszczeniem wątroby związanym z zaburzeniami metabolicznymi. Uczestników losowo przydzielono do dwóch grup. Jedna codziennie jadła 200 g surowych pomidorów i 50 g sosu pomidorowego, druga stosowała dietę bez pomidorów. Obserwacja trwała sześć tygodni.
Stopień stłuszczenia oceniano za pomocą elastografii, czyli badania, które pozwala oszacować właściwości tkanki wątroby bez pobierania jej wycinka. Wskaźnik użyty do oceny stłuszczenia obniżył się w obu grupach, lecz spadek był większy u osób jedzących pomidory. Mediana zmiany wyniosła odpowiednio −35 oraz −18 dB/m. Różnica utrzymała się również w analizie uwzględniającej wiek, płeć i wskaźnik masy ciała.
W trakcie badania nie zaobserwowano istotnej różnicy między grupami w zmianie masy ciała. To ważne, ponieważ sugeruje, że korzystniejszy wynik nie wynikał po prostu z większego schudnięcia uczestników jedzących pomidory. Jednocześnie badacze nie stwierdzili istotnych różnic w sztywności wątroby ani we wskaźnikach włóknienia. Sześć tygodni to także zbyt krótko, by ocenić trwałość efektu.
Tytuł filmu upraszcza więc wynik badania. Nie testowano samych 50 g sosu, lecz sos podawany razem z 200 g świeżych pomidorów. Nie wykazano też, że wątroba została „oczyszczona” z tłuszczu. Wykazano większą poprawę określonego wskaźnika stłuszczenia w krótkim badaniu klinicznym. Autorzy publikacji wskazują, że potrzebne są większe badania prowadzone przez dłuższy czas. Źródło badania POMOSANO.
Dlaczego podawano pomidory w dwóch postaciach
Połączenie surowych pomidorów z sosem miało uzasadnienie. W świeżym pomidorze część likopenu jest zamknięta w strukturach komórek roślinnych. Rozdrobnienie i podgrzanie pomidorów ułatwia jego uwolnienie i przyswojenie. Dodatek tłuszczu, na przykład oliwy, także może zwiększać wchłanianie tego związku.
Z drugiej strony pomidor to nie sam likopen. Świeże owoce dostarczają między innymi witaminy C oraz polifenoli, a część tych składników jest wrażliwa na wysoką temperaturę. Z praktycznego punktu widzenia nie trzeba wybierać jednej postaci. Można jeść pomidory na surowo, a równocześnie korzystać z sosów, przecierów i passaty.
Autor omawia również możliwe sposoby oddziaływania składników pomidorów na wątrobę: wpływ na przemiany kwasów tłuszczowych, powstawanie nowego tłuszczu oraz procesy zapalne. Są to jednak wyjaśnienia proponowanych mechanizmów. Samo badanie POMOSANO wykazało zmianę wskaźnika stłuszczenia; nie rozstrzygnęło, który z tych mechanizmów odpowiadał za obserwowany efekt.
Ciśnienie krwi i trójglicerydy
Według przytoczonego w filmie przeglądu wcześniejszych badań klinicznych regularne dostarczanie likopenu z pomidorów wiązało się ze spadkiem ciśnienia skurczowego o około 3 mm Hg. To przeciętnie niewielka zmiana, lecz nawet nieduże obniżenie ciśnienia może mieć znaczenie dla zdrowia układu krążenia. Autor wskazuje, że związki obecne w pomidorach mogą wspierać śródbłonek, czyli wewnętrzną warstwę naczyń krwionośnych, oraz sprzyjać ich prawidłowej pracy.
W materiale podano, że korzystne wyniki obserwowano przy spożyciu od 5 do 30 mg likopenu dziennie. Jako proste sposoby na uwzględnienie pomidorów w diecie autor wymienia jedną lub dwie świeże sztuki, łyżkę koncentratu albo kilka łyżek passaty. Zawartość likopenu zależy jednak od produktu i wielkości porcji, dlatego takich przykładów nie należy traktować jak precyzyjnego przelicznika.
Osobne badanie dotyczyło kobiet po menopauzie, które miały nadwagę i cechy zespołu metabolicznego. Przez osiem tygodni jadły one około 200 g świeżych pomidorów dziennie. W grupie tej stężenie trójglicerydów obniżyło się o blisko 26 mg/dl; spadek był większy niż w grupie porównawczej. Wynik wskazuje na możliwą korzyść dla profilu lipidowego w tej konkretnej grupie kobiet. Nie mówi natomiast, jak zareagowałaby każda osoba z podwyższonymi trójglicerydami.
Choroby serca, udar i nowotwory: jak czytać procenty
Autor przytacza także opracowania, w których większe spożycie likopenu z pożywieniem wiązało się z niższym ryzykiem choroby wieńcowej o 13% i udaru mózgu o 17%. W przypadku raka prostaty podaje średnio 14% niższe ryzyko u osób jedzących więcej pomidorów. Przywołuje ponadto wyniki dotyczące raka wątroby — 37% niższe ryzyko — oraz raka żołądka, gdzie wyższe spożycie przetworów pomidorowych łączono z ryzykiem niższym o 27%.
Te liczby opisują zależności stwierdzone w badaniach populacyjnych. Nie oznaczają, że zjedzenie pomidora obniży ryzyko danej choroby dokładnie o taki procent. Osoby, które często jedzą pomidory, mogą mieć też inne nawyki sprzyjające zdrowiu. Wyniki są więc argumentem za dalszym badaniem tego związku, a nie obietnicą zapobiegania nowotworom przez jeden produkt spożywczy.
Co dzieje się po obfitym posiłku
Obfity posiłek, zwłaszcza bogaty w tłuszcz i łatwo przyswajalne węglowodany, może wywołać przejściową reakcję zapalną. Zespół badaczy z Marsylii sprawdził, czy dodatek przecieru pomidorowego zmienia taką reakcję. Zdrowym mężczyznom podano tłusty posiłek, a w jednym z wariantów dodano do niego 100 g przecieru. Przez następne osiem godzin badano ich krew i niewielkie próbki podskórnej tkanki tłuszczowej.
Po posiłku bez przecieru wzrosło stężenie badanych substancji związanych ze stanem zapalnym. W tkance tłuszczowej zwiększyła się też aktywność genów uczestniczących w tej reakcji; aktywność genu interleukiny 6 wzrosła o ponad 220%. Po posiłku z przecierem część tych zmian była znacznie słabsza.
Wynik ma ograniczenia, które autor filmu wyraźnie zaznacza. Badano zdrowych, szczupłych mężczyzn, więc nie wiadomo, czy reakcja kobiet lub osób z chorobami metabolicznymi wyglądałaby tak samo. Ponadto posiłek z przecierem zawierał dwa razy więcej błonnika. Ten składnik również mógł wpłynąć na wynik. Dodanie sosu pomidorowego do obiadu może być rozsądnym wyborem kulinarnym, lecz eksperyment nie dowodzi, że przecier unieszkodliwia skutki każdego tłustego posiłku.
Pomidory a zdrowie kości
Wraz ze spadkiem stężenia estrogenów po menopauzie rośnie ryzyko utraty masy kostnej. Autor omawia dwa doświadczenia, w których sprawdzano możliwy związek likopenu ze stanem kości.
W kanadyjskim badaniu kobiety po menopauzie przez miesiąc unikały źródeł likopenu. Jego stężenie we krwi spadło o ponad połowę, a wskaźnik związany z rozpadem kolagenu w kościach wzrósł o ponad 20%. Była to zmiana badanego wskaźnika, a nie dowód, że w ciągu miesiąca uczestniczki utraciły określoną część kości.
We włoskim badaniu pilotażowym jedna z grup kobiet przez trzy miesiące spożywała codziennie 150 ml sosu pomidorowego bogatego w likopen. W grupie kontrolnej odnotowano spadek mierzonej gęstości kości o około 5%, podczas gdy w grupie jedzącej sos podobnej zmiany nie zaobserwowano. Badanie było jednak małe i nie obejmowało losowego przydziału uczestniczek. Nie wystarcza zatem, by stwierdzić, że sos zapobiega osteoporozie.
Badacze przeprowadzili również eksperyment na hodowanych komórkach przypominających osteoblasty, czyli komórki uczestniczące w tworzeniu kości. Pod wpływem likopenu zaobserwowali zmiany dotyczące między innymi genu związanego z produkcją kolagenu typu I. Wyniki pomagają wskazać możliwe kierunki dalszych badań, ale doświadczenie na komórkach nie przesądza o efekcie u ludzi.
Skóra i promieniowanie słoneczne
W przytoczonym przez autora opracowaniu zestawiono wyniki 21 badań klinicznych obejmujących łącznie blisko tysiąc osób. Analizowano, czy regularne spożywanie pomidorów lub likopenu wpływa na reakcję skóry na promieniowanie ultrafioletowe.
Według przedstawionych wyników u osób dostarczających likopen potrzeba było większej dawki promieniowania UV, by wywołać rumień. Opisano również mniejsze zaczerwienienie, zmiany dotyczące przebarwień oraz wybranych pomiarów grubości i gęstości skóry. Autor wspomina także o niższej aktywności enzymów, które uczestniczą w rozpadzie kolagenu pod wpływem promieniowania UV.
Takie efekty obserwowano przy regularnym dostarczaniu likopenu przez co najmniej dwa–trzy miesiące. Nie należy jednak mylić możliwego wsparcia skóry przez dietę z ochroną zapewnianą przez krem przeciwsłoneczny. Zupa pomidorowa ani koncentrat nie zastąpią filtra UV i rozsądnego ograniczania czasu spędzanego w ostrym słońcu.
Pomidory a długość życia: wynik z badania obserwacyjnego
Na koniec autor przytacza badanie ponad 9 tys. dorosłych osób z cukrzycą, obserwowanych przez blisko osiem lat. W grupie jedzącej najwięcej pomidorów ryzyko zgonu było o 32% niższe niż w grupie o najniższym spożyciu. W materiale jako ilość związaną z wyraźniejszą różnicą wskazano co najmniej pół szklanki pokrojonych pomidorów dziennie.
To ponownie wynik obserwacyjny. Nie można na jego podstawie stwierdzić, że pomidory same przedłużają życie ani że taki sam związek wystąpi u osób bez cukrzycy. Pokazuje on natomiast, że warto badać rolę pomidorów jako części codziennej diety.
Jak włączyć pomidory do jadłospisu
Najprostszy wniosek z całego materiału dotyczy różnorodności i regularności. Świeży pomidor, najlepiej jedzony ze skórką, może trafić do śniadania lub sałatki. Passata, przecier czy koncentrat ułatwiają dodanie pomidorów do obiadu także wtedy, gdy nie ma czasu na gotowanie od podstaw.
Autor proponuje domowy sos z pół kilograma rozdrobnionych pomidorów i około dwóch łyżek oliwy. Całość należy podgrzewać na małym lub średnim ogniu przez mniej więcej 30 minut. Kilka łyżek sosu może potem stanowić dodatek do posiłku. Gotowe przetwory też są wygodnym wyborem; warto sprawdzić ich skład.
Pomidory są łatwym do wykorzystania składnikiem zdrowej diety. Najmocniejszy omówiony wynik — dotyczący stłuszczenia wątroby — pozostaje jednak wynikiem krótkiego badania, a pozostałe obserwacje mają różną siłę dowodową. Warto jeść pomidory, zachowując właściwą miarę w ocenie tego, co mogą zrobić dla zdrowia.